Inżynierowie II RP


29-04-2016 19:10:18

Inżynierowie polscy, których największe osiągnięcia przypadły na lata 1918-1939.

Kolejność według roku urodzenia.

Tadeusz Wenda (1863–1948)

Twórca koncepcji i budowniczy portu morskiego w Gdyni. Absolwent petersburskiego Instytutu Inżynierów Komunikacji, kierował m.in. budową portów w Windawie i Rewlu ( obecnie Tallin). Budowę portu w Gdynii powierzono mu już w 1920 r., ale prace na dobre ruszyły dopiero w 1924 r. Swe doświadczenia w dziedzinie budownictwa morskiego zawarł w pracy "Rzut oka na warunki powstawania portu Gdynia". Za swe dokonania inżynierskie uhonorowany został wysokimi odznaczenia zagranicznymi i polskimi. Uważany powszechnie za budowniczego Gdyni wicepremier, inż. E.Kwiatkowski sam zwrócił uwagę w wywiadzie dla "Kuriera Polskiego" w 1972 r,. że tytuł budowniczego Gdyni należy się inżynierowi Tadeuszowi Wendzie, projektantowi gdyńskiego portu.

Jan Dionizy Piotrowski (1875-1964)

Inżynier technolog, pionier przemysłu obrabiarkowego na ziemiach polskich, twórca ośrodka obrabiarkowego w Pruszkowie, współtwórca Stowarzyszenia Techników Polskich w Rosji. Po powrocie do kraju został w 1921 r.. dyrektorem technicznym spółki pod nazwą Stowarzyszenie Mechaników Polskich z Ameryki S. A. Pełnił funkcję naczelnego inżyniera w fabrykach obrabiarek w Pruszkowie i Porębie. Produkowały one m.in. tokarki, frezarki, strugarki, dłutownice, szlifierki m.in. na potrzeby kolejnicta, hutnictwa oraz przemysłu zbrojeniowego.Członek Akademii Inżynierskiej w Polsce. Nie przyjął w 1929 r, propozycji objęcia katedry obrabiarek w PW po śmierci prof. Henryka Mierzejewskiego, nie chcąc zrezygnować z bezpośredniej pracy w przemyśle. W czasie II wojny światowej uczestniczył w działalności konspiracyjnej, a po jej zakończeniu jako dyrektor Zjednoczenia Przemysłuy Obrabiarkowego m.in. odbudował zniszczoną fabrykę w Pruszkowie. W Centralnym Biurze Konstrukcyjnym Obrabiarek w Pruszkowie pracował jako dyrektor do 1957 r., a następnie prawie do końca życia pełnił w CBKO funkcję doradcy dyrektora do spraw konstrukcji.

Witold Kazimierz Wierzejski (1882-1950)

Organizator przemysłu obronnego w Polsce i Argentynie, inżynier, absolwent Wydziału Mechanicznego Instytutu Politechnicznego w Kijowie. Był w l. 1927 - 1939 dyrektorem naczelnym Państwowych Wytwórni Uzbrojenia (PWU) w Warszawie i nadzorował pracę wszystkich zakładów uzbrojenia w Polsce. w l. 1934-1937 był prezesem Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich (SIMP), ożywiając jego działaność i przekształcając w organizację masową. Po wojnie znalazł się w Argentynie, gdzie kierował produkcją w fabryce broni w Rosario. Założył Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Polskich w Argentynie.

Adam Kręglewski (1886-1969)

Inżynier, wynalazca, organizator przemysłu,.konstruktor silników spalinowych. Jego praca doktorska z zakresu badań laboratoryjnych dotyczących silników była szeroko cytowana w literaturze światowej jeszcze 30 lat po jej publikacji drukiem (1913). Od 1920 r. był członkiem zarządu Spółki Akcyjnej Budowy Maszyn H.Cegielski, a następnie dyrektorem naczelnym Spółki.Kierował też równolegle Państwowymi Zakładami Inżynieryjnymi w Warszawie (produkcja seryjna samochodów "Polski Fiat", motocykli "Sokół"), współpracował przy rozbudowie przemysłu krajowego, m.in. Ursusa, budował oddział Fabryki Cegielskiego w Rzeszowie w ramach COP. Od 1913 r. pracował samodzielnie nad konstrukcją silników spalinowych i uzyskał w tym zakresie 8 patentów niemieckich. Jego patent z 1946 r. dotyczący spawania łukiem elektrycznym otrzymał ochronę patentową w wielu krajach świata. W sumie był autorem ponad 30 opatentowanych wynalazków.

Piotr Wilniewczyc (1887-1960)

Konstruktor broni, w czasie studiów pracował i był współwłaścicielem biura techniczno-budowlanego w Wilnie. W l.1924-1928 prowadził wykłady w Oficerskiej Szkole Artylerii wToroniu. Od 1928 do września 1939 r. kierował służbą balistyczną dyrekcji Państwowych Wytwórni Uzbrojenia w Warszawie, prowadził szereg badań i brał udzial w konstrukcji broni samoczynnych. Najwiekszym jego sukcesem konstrukcyjnym było opracowanie wraz z inż. Janem Skrzypińskim pistoletu "VIS", który został opatentowany i wszedł do uzbrojenia armii polskiej.Ponadto był autorem projektów wielu innych b. dobrycyh konstrukcji broni, m.in. pistoletu maszynowego "MORS". Ich seryjną produkcję miano podjąć w październiku 1939 r.

Tadeusz Tański (1892-1941)

Inżynier, wybitny konstruktor samochodów i silników spalinowych, absolwent i asystent w paryskiej Ecole Superieure d'Electricite (Katedra Motoryzacji i Lotnictwa), pracował jako samodzielny konstruktor w przemyśle francuskim ( m.in. Renault) i angielskim, gdzie projektował silniki i mechanizmy samochodowe. W 1918 r. uzyskał patent na dwusuwowy silnik lotniczy "Wir" przeznaczony do napędu lekkich płatowców. Po powrocie do Polski w 1919 skonstruował na bazie Forda T samochód pancerny, wykonany w ilości 20 egzemplarzy, Następnie w 1922 r. rozpoczął pracę w Centralnych Warsztatach Samochodowych (CWS) gdzie podjął się opracowania pierwszego polskiego samochodu osobowego z niespotykanymi do tej pory rozwiązaniami technicznymi. M.in. można było ten pojazd łatwo naprawiać nawet w prymitywnych warunkach. Rozkładał się za pomocą ...jednego klucza. Samochód CWS T1 wyprodukowano w ilości 800 sztuk. Natomiast silnik CWS T1 stosowano również m.in. do łodzi i wyciągarek. W 1926 r. jego silnik O2P na konkursie wytrzymałościowym zdobył pierwszą nagrodę, pracował nieprzerwanie 1000 godzin, po czxym został wyłączony, podczas gdy konstrukcja renomowanej firmy angielskiej zepsuła się po 400 godzinach pracy. Dużym nowatorstwem odznaczała się m.in. konstrukcja silnika TK-7 dla firmy lotniczej "Babbit". Współpracował też przy konstrukcji ciągników artyleryjskich, autobusów i innych pojazdów. Jego dziełem był też samoblokujący mechanizm różnicowy do samochodów terenowych.

Stefan Tyszkiewicz (1894-1976)

Wszechstronny wynalazca, konstruktor samochodowy, autor systemu dyktowania i odtwarzania na odległość, "Stenowax". Założył firmę produkującą samochody wg. jego własnej konstrukcji o nazwie "Stetysz", wytwarzane w dwóch wersjach. Wyprodukowano ich ogółem ponad 200 sztuk. Udane konstrukcje zyskały pochlebne opinie podczas prezentacji Paryskiego Salonu Samochodowego (1927, 1928). Samochód "Stetysz" odnosił sukcesy na imprezach sportowych. W Rajdzie Monte Carlo (1929) zdobył też nagrodę za funkcjonalność i komfort podróży. Za swe wynalazki z wielu dziedzin techniki i wojskowości wielokrotnie nagradzany na targach innowacyjnosci w Genewie i Brukseli.

Andrzej Sołtan (1897-1959)

Fizyk atomowy, współtwórca Instytutu Badań Jądrowych w Świerku, był asystentem na Uniwersytecie Warszawskim już w trakcie studiów, które ukończył w 1926 r.A już w ciągu następnego roku obronił dysertację doktorską. Dwukrotnie otrzymał stypendium Rockefellera. Najpierw do Paryża, a następniedo ośrodka badawczego w Pasadenie w USA.Uczestniczył w pierwszych w skali światowej badaniach nad całkowicie sztucznym wytwarzaniem neutronów. Lata 1933-1939 były szczytowym okresem w jego działaności badawczej w Instytucie Fizyki Doświadczalnej UW, gdzie zbudował akcelerator kaskadowy jonów, a w pracowni fizycznej zakładów Philipsa w Warszawie rozpoczął budowę cyklotronu. Był pierwszym dyrektorem powołanego w 1955 r. IBJ w Świerku, gdzie dzięki jego staraniom uruchomiono pierwszy w Polsce reaktor jądrowy EWA.

Jerzy Dąbrowski (1899-1967)

Konstruktor samolotów, twórca nowoczesnego profilu skrzydła. W 1928 r. został szefem grupy konstruktorskiej w Państwowych Zakładach Lotniczych w Warszawie. Był współtwórcą sukcesów polskiego przemysłu lotniczego.Na samolotach jakie powstawały w PZL polscy piloci odbywali spektakularne loty i wygrywali międzynarodowe zawody lotnicze w Europie (Stanisław Skarżyński,Andrzej Markiewicz. Jerzy Bajan i inni). W 1934 r. opracował dwusilnikowy samolot bombowy PZL 30, a następnie PZL 37 Łoś, gdzie zaprojektował nowy profil skrzydła o zadziwiająco małym współczynniku oporu. Dopiero podczas II wojny zaczęto stosować tzw. profile laminarne, tymczasem Dąbrowski opracował właśnie taki profil i zastosował go jako pierwszy w świecie.Po II wojnie pracował jako konstruktor m.in. w wytwórni firmy Boeing. Był autorem patentów, m.in. automatycznego stabilizatora i amortyzatora.

Zygmunt Rafał Puławski (1901–1931)

Inżynier mechanik, kapitan pilot, najbardziej znany polski konstruktor lotniczy, twórca samolotów PZL P. Jeszcze będąc studentem Politechniki Warszawskiej zaprojektował szybowiec SL-3, a pod koniec studiów został laureatem konkursu Ministerstwa Spraw Wojskowych, uzyskując nagrodę za projekt samolotu liniowego Scout. Jako 26 latek zatrudniony na stanowisku głównego konstruktora PZL był autorem projektu samolotu myśliwskiego, który rozsławił jego imię i wytwórnię PZL w świecie. Jego nowatorstwem było zaprojektowanie płata o mewim kształcie. Takie skrzydła dawały b. dobrą widoczność dla pilota, a przy tym charakteryzowały się dużą wytrzymałością. Płat Pułaskiego miał duży wpływ na rozwój techniki lotniczej w świecie. Na salonie lotnicznym w Paryżu prototyp PZL P 6 uzyskał wysokie oceny, jako konstrukcja wyprzedzająca technicznie samoloty budowane w innych państwach. (Na tym samolocie pilot B.Orliński wygrał w USA zawody w akrobacji). Wszystkie projekty kolejnych wersji samolotów PZL weszły do produkcji już po śmierci konstruktora, który zginął śmiercią lotnika podczas oblatywania samolotu – amfibii.

Wacław Czerwiński (1902-1988)

Czołowy konstruktor szybowców w świecie, z zawodu inżynier mechanik. Jako student w l.1924-26 zbudował szybowiec CW-1 na którym ustanowiono rekord Polski w locie żaglowym. Założyciel warsztatów szybowcowych, gdzie w 1929 r. zaczęły powstać jego szkolne konstrukcje szybowców. W 1935 r. został głównym konstruktorem Wojskowych Warsztatów Szybowcowych w Krakowie gdzie produkowano szybowce wyczynowe i akrobacyjne. Następnie w Podlaskiej Wytwórni Samolotów, której był szefem zbudowano wiele nowych modeli na których bito rekordy przelotów na odległość.W tejże wytwórni skonstruował wraz z inż. Zygmuntem Jabłońskim dwumiejscowy i dwusilnikowy samolot PWS-33 Wyżeł, skierowany w 1939 r. do produkcji. W samolocie tym jako pierwszy w świecie zastosował krycie kadłuba sklejką wypukłą.

Jerzy Jan Drzewiecki (1902–1990)

Inżynier, konstruktor samolotów, pilot.Studiował na Wydziale Mechaniki PW. W 1932 r. został prezesem Sekcji Lotniczej Koła Mechaników studentów PW. Pracował m.in. jako z-ca kioerownika biura konstrukcyjnego w Wojskowej Centrali Badań Lotniczych.Twórca i współautor wielu konstrukcji lotniczych, m.in. samolotu sportowego JD-2 oraz całej serii RWD (wspólnie z S.Rogalskim i S.Wigurą). W 1932 r. został zbudowano pierwszy polski samolot krótkiego startu, RWD-6. Większość prototypów tych samolotów oblatywał J.J.Drzewiecki. W II RP zaprojektowano, skonstruowano i zbudowano wiele wersji RWD. Ostatnim latajacym prototypem był RWD-21. Niezrealizowane zostały z powodu wybuchu II wojny światowej dwie konstrukcje samolot torpedowy RWD 22 oraz myśliwski RWD 25.

Antoni Kocjan (1902-1944)

Konstruktor i producent szybowców, motoszybowców, wybitny specjalista w zakresie technologii budowy samolotów o drewnianej konstrukcji, pilot sportowy. W działalności wywiadowczej w Armii Krajowej miał ogromne zasługi w wykryciu niemieckich wytwórni lotniczych oraz rozszyfrowaniu niemieckich tajnych broni: latających bomb V-1 i rakiet balistycznych V-2. Jako uczeń gimnazjum wstąpił ochotniczo do wojska i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Studiował na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej. Od 1926 r. kierował warsztatami lotniczymi Sekcji Lotniczej Studentów PW. W 1932 r. założył Warsztaty Szybowcowe w Warszawie. Był konstruktorem wielu typów szybowców.W 1937 r. zbudował jednomiejscowy motoszybowiec Bąk. W tym zakresie wyprzedził o ćwierć wieku wyprzedził technikę lotnoczą. Następny udany model motoszybowca zbudowany został we Francji w 1963 r. Łącznie wyprodukowano ponad 700 szybowców jego konstrukcji.Były one eksportowane przez Polskę do 12 krajów świata. W 7 zaś państwach były budowane na polskiej licencji. Na szybowcach Kocjana ustanowiono dziesiątki rekordów lotniczych.

Stanisław Wigura (1903-1932)

Lotnik - konstruktor, syn inżyniera, sam jeszcze przed ukończeniem studiów pełnił obowiązki asystenta w Katedrze Budowy Samolotów Politechniki Warszawskiej. Na RWD-6 był zwycięzcą (wspólnie z Franciszkiem Żwirko) Challenge w 1932 r., pokonując najlepszych pilotów Europy. Zginął w wypadku lotniczym, podczas burzy lecąc 11.09.1932 r. na miting lotniczy do Pragi Czeskiej.

Józef Maroszek (1904–1985)

Konstruktor broni; ukończył wydział mechaniczny, sekcję konstrukcyjno-uzbrojeniową PW. Ale zainteresowania i zdolności techniczne wykazywał już jako uczen gimmazjum, konstruując maszynę parową, której kocioł wykonał z łuski armatniej. W Instytucie Techniki Uzbrojeniowej gdzie pracował był autorem wielu konstrukcji dla polskiego wojska. W 1934 r. zaprojektował karabin samopowtarzalny o kalibrze 7,9 mm, oznaczony jako wz. 38 "M".Najbardziej znaną jego konstrukcją jest skierowany do produkcji seryjnej w 1937 r. karabin przeciwpancerny Ur wz. 35 o kalibrze 7,9 mm, który bardzo dobrze spisał się podczas wojny obronnej we wrześniu 1939 r. Najeźdźcy nie spodziewali się, że na wyposażeniu armii polskiej jest karabin zdolny przebijać pancerz lekkich czołgów, które głównie były na wyposażeniu armii hitlerowskiej w tym okresie. Był też współautorem granatnika wz.36, który wszedł do uzbrojenia wojska polskiego.

Stanisław Rogalski (1904-1976)

Syn generała wojska polskiego, studiował na Wydziale Mechanicznym w Politechniki Warszawskiej, pełnił funkcję asystenta w Katedrze Budowy Samolotów PW. W 1924 r. uzyskał dyplom pilota wojskowego w szkole w Bydgoszczy. Współzarządzał spółką Doświadczalne Warsztaty Lotnicze. i kierował biurem konstrukcyjnym tej zasłużonej dla rozwoju lotnictwa polskiego wytwórni.

oprac. mb

Ciąg dalszy w numerze 11-12/2016

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl