Przyszłość dzieje się u nas


18-12-2021 15:29:06

Z dr. inż. Wojciechem Kamienieckim, dyrektorem Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, rozmawia Jerzy Bojanowicz.

- Jaki był cel NCBR zorganizowania w listopadzie, współfinansowanej ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego, konferencji i debaty, w której uczestniczyli eksperci tworzący ekosystem innowacji w Polsce?

- Konferencja NCBR była doskonałą okazją do wymiany idei, wiedzy i dobrych praktyk z obszaru tworzenia i wdrażania innowacji oraz dyskusji o zwiększeniu polskiego udziału w europejskim programie Horyzont Europa i namysłu nad projektowaniem narzędzi wspierających innowacyjność w przededniu rozpoczęcia się nowej perspektywy finansowej Unii Europejskiej, programów: Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki i Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, które są następcami programów Inteligentny Rozwój oraz Wiedza Edukacja Rozwój.

W Centrum uważnie wsłuchujemy się w głos środowiska planując nasze działania. Wydarzenia, takie jak wspomniana konferencja, skupiają przedstawicieli nauki, gospodarki, biznesu, administracji oraz różnych organizacji i instytucji tworzących innowacje i są naturalną platformą do dzielenia się doświadczeniami i wymiany poglądów.

Jesteśmy dziś w szczególnym momencie historii rozwoju społeczno-gospodarczego. Wiemy, że tradycyjne motory napędzające gospodarkę już nie wystarczają. Rozwój wymaga poszukiwania nowych rozwiązań technologicznych, ale też organizacyjnych. To w innowacjach powstających w dialogu nauki i biznesu poszukuje się dziś odpowiedzi na przeciwdziałanie zmianom klimatycznym czy skutkom pandemii. Właśnie debacie o tworzeniu innowacji odpowiadających na wyzwania teraźniejszości i przyszłości poświęcona była konferencja NCBR „Horyzont Innowacji”.

- Motto NCBR brzmi „Przyszłość dzieje się u nas”. Jak rozumieć te słowa?

W NCBR tworzymy świat innowacji oraz budujemy nowoczesną teraźniejszość i przyszłość. Przyszłość realnie kreują nasi beneficjenci, których wspieramy w realizacji ich pomysłów. To twórcy takich produktów, jak np.: w pełni niskopodłogowy tramwaj Moderus Gamma; pozwalające na samodzielne pokonywanie schodów i innych barier architektonicznych przez osoby poruszające się na manualnych wózkach inwalidzkich urządzenie Wheelstair; mobilna linia przetwarzana odpadów Pronar; sztuczna inteligencja analizująca zbiór danych w postaci rejestrowanych oddechów, co urządzeniu StethoMe daje predykcję tego czy wszystko jest w porządku czy coś się może nam wydarzyć; Jednolity System Antyplagiatowy; komercyjna metoda produkcji podłoży SERS, które mogą zrewolucjonizować diagnostykę medyczną; system Cypherdog - unikalne rozwiązania dotyczące szyfrowania plików podczas ich wymiany między użytkownikami sieci czy bioniczna proteza ręki – SuperHand.

Ta lista produktów i rozwiązań jest oczywiście jeszcze dłuższa. Zrealizowane, dzięki wsparciu NCBR udzielonemu ze środków Funduszy Europejskich i krajowych, dowodzą, że coś, co kiedyś było marzeniem, a czasem ryzykownym pomysłem, często staje się rzeczywistością. To zawsze duża satysfakcja dla twórców, ale i dla naszych pracowników, gdyż do tego wszystkiego dokładamy swoją cegiełkę. Następne lata, a właściwie miesiące, na pewno przyniosą kolejne ciekawe projekty i pomysły.

Mówimy o beneficjentach NCBR wspieranych ze środków krajowych i funduszy europejskich, ale dziś też warto powiedzieć o międzynarodowym dostrzeżeniu samego NCBR jako agencji przyznającej dotacje na innowacje.

- Możemy powiedzieć, że na polskie innowacje patrzy dziś dosłownie cała Europa. NCBR otrzymało nagrodę w I edycji konkursu European Innovation Procurement Awards (EUIPA) w kategorii „Strategia zamówień innowacyjnych” (The Innovation Procurement Strategy Category). Eliminacje zorganizowane zostały przez Europejską Radę ds. Innowacji w ramach programu Horyzont Europa i mają na celu promowanie najbardziej nowatorskich i skutecznych metod wspierania innowacji w Europie.

Uhonorowanie nas nagrodą EUIPA dowodzi uznania wprowadzanych przez Centrum nowatorskich sposobów finansowania innowacji. Jury konkursu doceniło „Sapera Innowacji” – opracowaną przez nas strategię transformacji gospodarki i stymulacji rynku poprzez innowacje, które powstają w odpowiedzi na konkretną potrzebę społeczną, gospodarczą lub środowiskową. Realizujemy je nowatorską metodą zamówień przedkomercyjnych z obszaru zielonych technologii. Nazwaliśmy ją „Saper Innowacji”, bo saper idzie pierwszy, by inni mogli za nim podążać. Zastosowaliśmy ją do przeprowadzenia 9. przedsięwzięć Green Deal, realizujących od grudnia 2020 r. założenia Europejskiego Zielonego Ładu ze środków Funduszy Europejskich w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój.

Te projekty to: „Innowacyjna biogazownia”, „Elektrociepłownia w lokalnym systemie energetycznym”, „Technologie domowej retencji”, „Oczyszczalnia przyszłości”, „Ciepłownia przyszłości, czyli system ciepłowniczy z OZE”, „Magazynowanie energii elektrycznej”, „Budownictwo efektywne energetycznie i procesowo”, „Wentylacja dla szkół i domów” i „Magazynowanie ciepła i chłodu”. Są one ukierunkowane na opracowanie w ramach prac badawczo-rozwojowych nowych rozwiązań i technologii wspierających osiągnięcie celów Europejskiego Zielonego Ładu.

- Na czym polega innowacyjność „Sapera Innowacji”?

- Zazwyczaj w konkursach grantowych, typu „Szybka ścieżka”, innowatorzy przychodzą do nas z gotowymi pomysłami na nowe technologie, a eksperci podejmują decyzje o dofinansowaniu. Natomiast „Saper Innowacji” działa odwrotnie: to NCBR, poprzez zdefiniowanie konkretnej potrzeby społecznej lub gospodarczej, wskazuje wyzwanie badawcze stanowiące przedmiot innowacyjnego projektu, do którego wykonawcy realizujący prace B+R szukają rozwiązania.

Przy zamówieniu mówimy, o jaką technologię chodzi i jaki ma spełnić cel. Nie wnikamy, z jakich elementów jest skonstruowana. Mogą być wykorzystane istniejące rozwiązania. Natomiast efekt, czyli złożenie tych elementów, powinien być innowacyjny i być rozwiązaniem, czy produktem, jakiego w Polsce jeszcze nie ma oraz przyczyniać się - w przypadku wspomnianych przedsięwzięć - do budowy „Zielonego Ładu”.

We wprowadzaniu innowacji na rynek bardzo ważna jest współpraca różnych instytucji, które mogą wesprzeć innowatorów. Nawiązaliśmy więc współpracę z instytucjami, które mają środki i możliwości do zmultiplikowania tych nowości w całym kraju. To Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Polski Fundusz Rozwoju SA oraz Bank Ochrony Środowiska. W rytmie postępów naszych konkursów przygotowują one odpowiednie strumienie bardzo preferencyjnego finansowania: zarówno producentów urządzeń i ich użytkowników, a także firm, które będą mogły je instalować.

- W Zielonym Ładzie istotną rolę ma odgrywać wodór.

- Polska, jako pierwszy kraj w regionie, już przyjęła projekt Polskiej Strategii Wodorowej. Obecnie zarówno rząd, jak i podmioty komercyjne, podejmują wiele inicjatyw, które pozwolą nam dołączyć do czołówki państw inwestujących w technologie wodorowe. Chcemy aktywnie włączyć się w proces rozwoju „dolin wodorowych” i być w awangardzie technologii wodorowych, które przyczynią się do transformacji gospodarki.

Na razie wszyscy są na podobnym, wczesnym etapie rozwoju tych technologii, ale konieczne jest przyspieszenie, bo już kilka projektów europejskich zaczyna dobrze funkcjonować.

NCBR jest jednym z sygnatariuszy podpisanego w październiku Porozumienia sektorowego na rzecz rozwoju gospodarki wodorowej w Polsce. A tym samym – jednym z uczestników wodorowej rewolucji przemysłowej.

- Nie do przecenienia jest również wpływ na naszą przyszłość sztucznej inteligencji.

- Dlatego jednym z naszych strategicznych celów jest też wspieranie rozwoju badań nad sztuczną inteligencją. Technologie z obszaru sztucznej inteligencji będą miały coraz większe zastosowanie w gospodarce. Od 2016 r. obserwujemy w NCBR znaczący i systematyczny wzrost składanych przez przedsiębiorców i naukowców projektów z zakresu sztucznej inteligencji oraz uczenia maszynowego. Trend ten jest zgodny z przewidywaniami ekspertów ds. rozwoju nowych technologii i opisywany jest w wielu publikacjach. Eksperci z różnych ośrodków badawczych szacowali, że w ciągu pięciu lat światowy rynek AI (z ang. artificial inteligence) powiększy się prawie czterokrotnie. Wzrost ten zaobserwowano także we wnioskach składanych do NCBR. W latach 2016-2019 zaobserwowano ponad czterokrotny wzrost liczby złożonych wniosków o dofinansowane z obszaru AI i dziewięciokrotny z zakresu uczenia maszynowego (ML, z ang. machine learning).

Nie chodzi o to, że te projekty dotyczą tylko tych dwóch dziedzin, lecz o to, że przy głównych tematach, którymi się zajmują, kwestie rozwiązania zagadnień wskazywanych do prowadzenia badań w dużej mierze związane są ze sztuczną inteligencją i uczeniem maszynowym.

Zebrane doświadczenia i rosnący potencjał umożliwiły przyjęcie przez NCBR nowej strategii w działaniach B+R. Zakłada ona nie tylko ich finansowanie, ale też inne aktywności na rzecz budowania ekosystemu innowacji. W ramach tej strategii powołaliśmy IDEAS NCBR. Spółka ta stanie się silnym ośrodkiem badawczo-rozwojowym, skupiającym w jednym miejscu wybitnych naukowców i praktyków, zapewniającym wymianę doświadczeń, a w perspektywie wieloletniej - kumulację wiedzy i kompetencji, także w zakresie komercjalizacji uzyskanych wyników badań.

Mamy nadzieję, że IDEAS NCBR będzie takim zaczynem nowej jakości i będzie w sobie kumulować całą wypracowaną wiedzę oraz innowacje z obszaru sztucznej inteligencji, których NCBR jest 100% właścicielem. A ta wiedza będzie mogła być również wykorzystywana w naszych różnych działaniach.

- Spółka IDEAS NCBR nie jest jedynym działaniem NCBR wspierającym rozwój badań nad sztuczną inteligencją i zastosowań ich wyników w praktyce.

- Już dziś wśród projektów realizowanych w ramach programów NCBR są takie, które wykorzystują technologie AI, np. do sterowania i zarządzania infrastrukturą oświetleniową miast, ochrony kont użytkowników w bankowości elektronicznej, testowania podzespołów elektronicznych dedykowanych dla branży motoryzacyjnej czy prowadzenie sprzedaży dostosowanej do potrzeb klienta w automatycznym sklepie bezobsługowym.

We wrześniu tego roku, we współpracy z Narodowym Centrum Nauki, ogłosiliśmy konkurs „ARTIQ - Centra Doskonałości AI”, który od razu zyskał bardzo duży rezonans w środowiskach naukowych i wśród przedsiębiorców. W przedsięwzięciu tym jest bowiem miejsce na badania podstawowe, które są domeną NCN, a także badania przemysłowe, prace rozwojowe oraz przedwdrożeniowe. W ten sposób będzie można realizować trudne tematy związane z zastosowaniem AI. Budżet tego konkursu wynosi 60 mln zł. Wnioski w I edycji przyjmujemy do 20 grudnia.

Z kolei Program INFOSTRATEG, który w całości jest naszym dziełem, wspiera rozwój polskiego potencjału sztucznej inteligencji poprzez opracowanie rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję i blockchain, mających bezpośrednie zastosowanie w praktyce. Bo komercjalizacja jest jednym z głównych celów tego programu.

- Wśród waszych beneficjentów są również start-upy. Jak Pan ocenia ten swoisty rynek?

- Polski rynek funduszy Venture Capital, który inwestuje w start-upy, przeżywa prawdziwy boom. Pieniędzy jest dużo, natomiast gorzej jest z tematami, na które można je przeznaczyć. Podstawowe pytanie brzmi: które start-upy mają szanse na pozyskanie inwestora, a które będą musiały szukać finansowania gdzie indziej.

Z Funduszy Europejskich najbardziej innowacyjnym start-upom przekazaliśmy 605 mln zł. Do końca października tego roku wsparliśmy ponad 670 spółek, a w latach 2021-22 jeszcze zainwestujemy 0,5 mld zł w kilkaset nowych spółek. Szacuje się, że w tym czasie na rynku Venture Capital będą dostępne 3 mld zł, a więc nasz udział jest znaczący.

Wsparciem kreatorów innowacji w ich komercjalizacji oraz promocją modelu VC w Polsce zajmujemy się w ramach programu BRIdge Alfa. To inicjatywa NCBR, realizowana z Funduszy Europejskich, z programu Inteligentny Rozwój, mająca na celu stworzenie zespołu funduszy Venture Capital, które wykorzystując prywatne i publiczne środki inwestują w innowacyjne projekty w fazie seed, czyli zalążkowej.

Na lata 2021-27 z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki dla Polski przeznaczono 8 mld euro, z czego ok. 2,5 mld euro będzie dystrybuowane przez NCBR. Pozwoli nam to sfinansować jeszcze wiele start-upów i innych ciekawych przedsięwzięć.

- Jak Centrum przygotowuje się do nowej perspektywy unijnej i ogłaszania nowych programów wspierających innowacyjność?

- NCBR ma doświadczenie w świadczeniu usług jako instytucja pośrednicząca. Dlatego włączyliśmy się w prace nad nowymi Programami Operacyjnymi. W 2022 r. nasza aktywność będzie się skupiać na realizacji pierwszych konkursów w ramach programów: FENG (Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki), ten program jest następcą Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój i FERS (Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego) - następca Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. W pierwszym programie, jak już wspomniałem, szacowana alokacja dla NCBR wyniesie ok. 2,5 mld euro, a w drugim – ok. 700 mln euro. Bierzemy też pod uwagę fakt, że w ramach tych środków lub nieco większej puli będziemy realizować nie tylko programy grantowe czy będące efektem przedkomercyjnych zamówień, ale również kontynuować wspomniany program BRIdge Alfa.

Rozpoczęcie wdrażania funduszy unijnych z polityki spójności na lata 2021-27 w ramach programu FENG planowane jest w II kw. 2022 r., a w ramach FERS – w II połowie 2022 r., po zatwierdzeniu dokumentów programowych. W nowej perspektywie NCBR ma jeszcze jedną ważną rolę do odegrania: skuteczną aktywność na arenie międzynarodowej.

- Najbardziej ambitnym unijnym programem badań naukowych i innowacji w latach 2021–27 ma być Horyzont Europa z budżetem 95 mld euro, który zastąpi program Horyzont 2020.

Pierwsze konkursy w programie Horyzont Europa już ruszyły. NCBR chce aktywnie wspierać naukowców, przedsiębiorców i innowatorów w aplikowaniu o środki z tego programu. Już ponad rok w naszych strukturach działa Krajowy Punkt Kontaktowy do programu Horyzont Europa, który m.in. prowadzi indywidualne konsultacje dla wnioskodawców. Otworzyliśmy też biuro w Brukseli, które wspiera wnioskodawców z Polski. Promujemy program, organizujemy seminaria i szkolenia.

Realizujemy też programy międzynarodowe: bilateralne i wielostronne, z państwami europejskimi i spoza naszego kontynentu. Nowym programem międzynarodowym jest INNOGLOBO.

- W 2020 r. NCBR przyjął nową strategię, która zakładała przeprowadzenie wielu zmian o charakterze ewolucyjnym.

- Oprócz finansowania działalności badawczo-rozwojowej zakłada ona aktywne uczestnictwo w tworzeniu ekosystemu innowacji. Działając przez lata jako instytucja pośrednicząca i finansująca innowacje, zgromadziliśmy wiedzę, doświadczenie i kompetencję, które wzmacniają potencjał Centrum. Z perspektywy już prawie 14 lat działalności jest on znaczący.

W czerwcu tego roku powołaliśmy Think Tank NCBR, który wzmacnia Centrum o kompetencje analityczne. W skład Think Tanku wchodzą przedstawiciele świata nauki i biznesu. Inspirującymi pomysłami i dyskusjami wspierają Centrum, i mnie jako jego dyrektora, w procesie  podejmowania strategicznych decyzji, a także wyznaczają kierunki działań i programów w szeroko rozumianej sferze innowacji.

Podczas dotychczasowych spotkań zostały nakreślone tematy, którymi będziemy zajmować się w najbliższych miesiącach. To współpraca nauki z biznesem przy tworzeniu innowacji, robotyzacja polskiej gospodarki i skuteczne wsparcie udziału polskich podmiotów w programie Horyzont Europa.

Celem NCBR jest zbudowanie na fundamencie agencji rządowej nowoczesnego centrum innowacji. Strategia oraz wynikające z niej zmiany strukturalne i technologiczne były niezbędne, gdyż kolejna perspektywa unijna, program Horyzont Europa, rewolucja technologiczna, transformacja gospodarki i rozwój innowacji, będą kształtować rzeczywistość i decydować o społecznym i gospodarczym rozwoju Polski. Dzięki realizacji strategii będziemy efektywniej wspierać innowacje w polskiej gospodarce. Staniemy się nowoczesną agencją rządową zdolną do sprostania dynamicznym zmianom w gospodarce i bardzo dobrym partnerem w realizacji kluczowych dla kraju projektów. A przedsiębiorcy i innowatorzy chcący skorzystać ze środków europejskich i krajowych uzyskają jeszcze skuteczniejszą pomoc.

Nasz budżet systematycznie rośnie. Do 2021 r. na wsparcie polskich przedsiębiorców, uczelni i instytutów badawczych w ich pracach B+R przekazaliśmy ok. 66 mld zł. W tym roku NCBR rozdysponuje 1 mld zł środków krajowych i 5,7 mld zł ze środków europejskich, a w 2022 r. - 7,8 mld zł. Cały czas zachęcamy doświadczonych naukowców i start-upy do rozpoczęcia prac nad innowacjami, bo z badań wynika, że 1 zł zainwestowana w program POIR daje 4 zł zwrotu!

Dotychczasowe działania NCBR zmieniły naszą gospodarkę i naukę. Udało się stworzyć wiele ciekawych, nowatorskich rozwiązań i produktów. Dzięki naszemu wsparciu powiększyło się grono ludzi zajmujących się innowacjami w Polsce, co ma wpływ na wysokość naszego PKB.

Trzeba mieć świadomość, że innowacje są „Wynalezione dla Ciebie” i tworzone są przez ludzi. Tak brzmi hasło naszej ostatniej kampanii. Bo innowacje to nie doskonalsze maszyny. To lepszy świat dla nas wszystkich.

- Dziękuję za rozmowę.

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl