Polonia Technica


19-10-2021 15:20:41

Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Polskich w USA Polonia Technica zostało zarejestrowane  16 maja 1941r. w stanie Nowy Jork jako organizacja non profit. Stowarzyszenie założył inż. Walery Starczewski, absolwent Politechniki Gdańskiej. Członkami założycielami, którzy wsparli inicjatora byli także:  Wiktor Przedpełski, Zbysław Roher oraz Kazimierz Krasicki, ówczesny konsul II RP w Nowym Jorku. Głównym celem stowarzyszenia w początkowym okresie jego istnienia, było umożliwianie przyjazdu do USA inżynierom i technikom z terenów objętych działaniami wojennymi w Europie.

Pomysł  zorganizowania polskiego środowiska inżynierskiego w USA był  rozważany już w latach 30-tych XX w. Należy sądzić, że stosunkowo niewielka w tym czasie  grupa inżynierów polskiego pochodzenia nie tworzyła jeszcze wówczas odpowiedniego zaplecza do budowy dużej organizacji. Dopiero wybuch II wojny światowej spowodował napływ osób z technicznym wykształceniem i szerszy rozwój organizacji. Znaczna grupa inżynierów pozostałych we Francji, po inwazji niemieckiej, stanęła w obliczu trudnej sutacji zagrożenia przymusem pracy dla nieprzyjaciela. Oczywistym zadaniem była pomoc wszystkim, których udało się sprowadzić do Ameryki.  Po demobilizacji Armii Polskiej w Anglii w latach 50-tych, do USA przybyła duża grupa inżynierów i techników, która aktywnie włączyła się w pracę stowarzyszenia. Głównym celem stowarzyszenia stało  się zintegrowanie środowiska oraz wzajemna pomoc w rozwiązywaniu problemów  adaptacyjnych do amerykańskiej rzeczywistości, począwszy od znalezienia pracy i mieszkania do wymiany doświadczeń zawodowych i pomocy w zawodowym dokształcaniu się. Równolegle, organizacja rozwinęła akcję stypendialną.

Jubileuszowe obchody 80-lecia Stowarzyszenia odbyły się w Kościele Św. Stanisława Biskupa Męczennika na dolnym Manhattanie, jednym z najstarszych polskich kościołów w metropolii nowojorskiej.  Historyczna tablica została wystawiona w navie małej kościoła na ścianie, obok pamiątkowych tablic zawieszonych ku czci aktorki Heleny Modrzejewskiej i pisarza Henryka Sienkiewicza. Uroczystość rozpoczęła sie oficjalnym odsłonięciem historycznej tablicy. Na wstępie dr Janusz Romański Prezes Honorowy Polonia Technica przywitał zebranych gości i przypomniał po krótce historię Stowarzyszenia Polonia Technica. W wystąpieniu podał przykłady wybitnych polskich inżynierów, którzy wnieśli wkład w budowę i rozwój  Ameryki. Najbardziej znaną postacią jest gen. Tadeusz Kościuszko, inżynier fortyfikacji, w Sarasota i West Point. Kolejny to Tadeusz Sendzimir, wynalazca technologii walcowania stalowych blach oraz metody ciągłego galwanizowania blach cienkich, twórca nowoczesnych walcarek w układzie planetarnym. Jego firma działa do dzisiaj w Waterbury w stanie Connecticut prowadzona przez wnuka Tada. Wybitną postacią był Frank Nicholas Piasecki, syn polskich emigrantów, utalentowany konstruktor militarnych helikopterów i pojazdów lotu pionowego. Odznaczony został przez Prezydenta Lecha Wałęsę Złotym Krzyżem Zasługi.

Niewątpliwie ważnym wynalazkiem była jednorazowa strzykawka inż. Zbyslawa Roehra. Została ona szybko zaadoptowana przez szpitale  oraz medyczne oddziały Armii Amerykańskiej. Inż. Roehr posiadał kilka wytwórni i uzyskał sukces finansowy. Wraz z żoną Wandą założyli fundację, która przez lata fundowała stypendia dla młodzieży polonijnej. Wspomnieć należy także dr Stephanie Kwolek, chemiczkę, wynalazczynię polimera znanego pod nazwą kevlar. Kevlar ma swoje specyficzne własności mechaniczne. Jest 5 razy lżejszy od stali i jest 5 razy wytrzymalszy od stali. Pierwsze zastosowanie kevlar znalazł w produkcji kamizelek kuloodprnych. Wykonane z niego kamizelki uratowały życie tysiącom policjantów i członków służb specjalnych na całym świecie. Dzisiaj kevlar ma ponad 200 zastosowań technicznych.

Przy okazji warto podkreślić, że sponsorem kościoła św. Stanisława Męczennika był Erazm Jerzmanowski, inżynier  technologii gazu palnego. To on oświetlił ulice Ameryki. Inż. Jerzmanowski zdobył dużą fortunę, którą spożytkował na wsparcie wielu socjalnych programow polonijnych. Z własnych funduszy zbudował kościół w New Jersey, oraz sfinansował przebudowę kościoła, gdzie jest obecnie wystawiona historyczna tablica Polonii Technica. Majątek Jerzmanowskiego pozwolił na utworzenie funduszu, z którego były wypłacane stypendia. Za ogromne zasługi dla Polonii i kościoła, w 1889 r. papież Leon XIII odznaczył Erazma Jerzmanowskiego najwyższym kościelnym odznaczeniem – Komandorią Krzyża Orderu Świętego Sylwestra. Inż. Jerzmanowski w 1896 r. powrócił do Prokocimia, koło Krakowa i zmarł w 1909 r. Jest pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Po jego śmierci, na mocy jego testamentu, żona Anna Jerzmanowska przekazała majątek Polskiej  Akademii Umiejętności w Krakowie w celu utworzenia Fundacji im. Erazma i Anny Jerzmanowskich. Dzięki temu wybitni Polacy mogli otrzymywać stypendia za działalność naukową, kulturalną  i charytatywną.

Pierwszą znaną postacią, która otrzymała to stypendium, był kardynał Adam Sapieha. Potem otrzymali je m.in.: Ignacy Jan Paderewski, Henryk Sienkiewicz i Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Polska Akademia Umiejętności kontynuuje tradycję nadawania stypendium im. Erazma i Anny Jerzmanowskich wybitnym Polakom.

Po oficjalnej ceremonii  została odprawiona Msza Święta, którą celebrował przeor o. Karol Jarząbek w asyście. W wygłoszonej homilii Ojciec Karol wysoko ocenił rolę inżynierów w życiu człowieka. Serdecznie podziękował Polonia Technica za krzewienie polskiej myśli technicznej i inżynierskiej, która jest żywa i twórcza i stanowi narzędzie do potrzymywania religinych tradycji narodowych i patriotycznego ducha dla dobra Polonii Amerykańskiej i naszej Ojczyzny Polski. Złożył też gorące życzenia inżynierom i technikom, życząc wielu dalszych sukcesów i twórczej inspiracji na następne  lata działalności. „Niech Pan Bóg błogosławi Wam Wszystkim” - zakończył.

Na zakończenie delegacja Stowarzyszenia, w podziękowaniu za wsparcie i błogosławieństwo uhonorowała przeora K. Jarząbka miniaturą Filadelfijskiego Dzwonu Wolności, który jest symbolem amerykańskiej demokracji oraz symbolem swobód i wolności człowieka.

Po Mszy Świętej uczestnicy jubileuszowej uroczystości udali się do Parish Hall, położonego na dolnym poziomie kościoła. Sekretarz PT Leszek Kucieba odczytał list prezesa Victora Kiszkiela, w którym przekazał pozdrowienia wszystkim uczestnikom uroczystości. Mówca przypomniał też o historycznym wkładzie polskich inżynierów i techników w budowę Ameryki, w tym zasłużonych członków Stowarzyszenia „Polonia Technica”. W uznaniu za pracę na rzecz Stowarzyszenia oraz wsparcie jubileuszowych uroczystości 80-lecia Polonia Technica, wręczono dyplomy honorowe oraz odznaki 80-lecia PT. Podziękowania za zaproszenie i życzenia przekazał  Andrzej Fórmaniak, były prezes Stowarzyszenia Techników Polskich w Wielkiej Brytanii. Po obiedzie, przygotowany przez Margaret Catering z Brooklynu, nastąpiło odsłonięcie dużych rozmiarów „Tortu - 80-lat PT”, którym poczęstowano wszystkich uczestników.  

Z okazji Jubileuszu 80-lecia Polonia Technica został wydany okolicznościwy biuletyn, w którym wydrukowano imienną listę sponsorów historycznej tablicy z podaniem kategorii sponsora: diamentowy, złoty i srebrny. Ogółem tablicę PT sfinansowało 80 osób.

Stowarzyszenie zawsze starało się dostosować swój program do aktualnych potrzeb społecznych i zanteresowań członków. Prowadziło Klub Inwestora, na którego spotkania zapraszani byli znani specjaliści z Wall Street. W latach 1996 - 2012 prowadzono akcję STUDIA 4U informującą młodzież polonijną o możliwościach kształcenia w USA, począwszy od  doktoranckich kończąc na szkole podstawowej. W tym programie  stowarzyszenie współpracowało z Organizacją Studentów Polskich w Nowym Jorku. Łatwa dostępność informacji w Internecie spowodowała zmianę programu. W ostatnich latach Polonia Technica współpracuje z Radą Polskich Inżynierów w Ameryce Północnej,  uczestniczy w światowej integracji inżynierów polonijnych i promocji osiągnięć wybitnych polskich inżynierów. Stara się dotrzeć do społeczeństwa amerykańskiego fundujące tablice historyczne poświęcone wybitnym polskim inżynierom. W Filadelfii stoją na ulicach 3 historyczne tablice wystawione dla:  Rudolfa Modrzejewskiego - wybitnego budowniczego mostów w USA i Kanadzie oraz Franka  N. Piaseckiego -  konstruktora helikopterów militarnych, twórcy amerykanskiego przemysłu helikopterowego oraz Waltera Golaskiego, wynalazcy  medycznych sztucznych aort wykonanych z Dakronu.

Polonia Technica  jako współorganizator uczestniczyła w czterch kolejnych Światowych Zjazdach Polskich Inżynierów organizowanych przez Naczelną Organizację Techniczną w Warszawie. Ma swój wkład w tworzeniu  materiałów zjazdowych.

Podsumowując obchody Jubileuszu 80-lecia Polonia Technica należy podkreślić bardzo przyjazną atmosferę i otwarty charakter rozmów i dyskusji. Słowa podziękowania należą się głównym organizatorom uroczystości. Serdeczne podziękowania są kierowane do naszych sponsorów, którzy wspierając nas finansowo umożliwili realizację historycznego Jubileuszu 80-lecia Polonia Technica.

Janusz Romański, Prezes Honorowy Polonia Technica

W ceremonii odsłonięcia i poświecenia historycznej tablicy udział wzięli oficjalni goście i przedstawiciele Polonii Nowego Jorku. M.in. Mateusz Gmura - Konsul d/s Polonii, Tadeusz Antoniak - Komendant Naczelny SWAP, dr Dorota Andraka - Prezes Centrali Szkół Dokształcąjących, Jerzy Leśniak – Prezes Nowodworski Foundation, Grażyna Michalski – dyrektor Polish American Congress - DownState NY, Szczepan Roguski - wybitny działacz Polonia Technica (PT), prezes Roguski Land Surveying, Andrzej Fórmaniak - prezes Stowarzyszenia Techników Polskich w Wielkiej Brytanii wraz z małżonką Ewą Eggar, dr Małgorzata Romańska – działacz Stowarzyszenia, członek Honorowy Polskiego Uniwersytetu Ludowego, Marlena Wiencko - wiceprezes Zarządu PT, Andrzej Lamot - wiceprezes Zarządu PT, Leszek Kucieba - sekretarz Zarządu PT,  Marcin Wajda - skarbnik, a także: Waldemar Lipiński, Chester Tobiasz, dr Janusz Romanski - Prezes Honorowy Polonia Technica oraz działacze Polonia Technica: Teodor Lachowski, Maria Mikołajczyk, Tadeusz Gryszko z małżonką Marią, przedstawicielka młodzieży polonijnej Urszula Solarz w towarzystwie ojca Zbigniewa Solarza. Reprezentowana była polonijna prasa: Andrzej Józef Dąbrowski - publicysta Kurier Plus, Jolanta Szczepkowska - publicystka Kurier Plus i weteran, Janusz Szlechta - reporter Nowego Dziennika, oraz Zbigniew Solarz - polonijny działacz, właściciel znanego polonijnego zakładu drukarskiego Solarz Bros. Printing Corp. na Brooklynie. Gospodarzami byli: o. Karol Jarząbek - Paulin i przeor kościoła  i .Agnieszka Koszałka – Rectory director.

***

Listy gratulacyjne z okazji jubileuszu przesłali: Piotr Wilczek – Ambasador RP w Waszyngtonie, Adrian Kubicki - Konsul Generalny RP z Nowego Jorku, Anna Maria Anders  - Ambasador Polski w Rzymie, ppłk Jarosław Oleśkiewicz - Misja ONZ w Nowym Jorku, o. Krzysztof Trepka - przeor Narodowego Sanktuarium w Amerykańskiej Częstochowie, o. Karol Jarząbek - przeor Kościoła Św. Stanisława Biskupa Męczennika w Nowym Jorku, Tadeusz Antoniak - Naczelny Komendant SWAP, prof. Andrzej Nowak - prezes Rady Polskich Inżynierów w AP, dr Iwona Korga - dyrektor Instytutu Piłsudskiego, dr Bożena Leven - dyrektor PIASA, dr Dorota Andraka - prezes Centrali Polskich Szkół Dokształcających, Jerzy Lesniak - prezes Nowodworski Foundation, Marek Skolimowski - prezes Kosciuszko Foundation, Ewa Mankiewicz–Cudny - prezes FSNT-NOT, Anna Kopyto - prezes Stowarzyszenia Techników Polskich w Wielkiej Brytanii, Kazimierz Babiarz - prezes Stowarzyszenia Inżynierów Polskich w Kanadzie, Krystyna Liziard - prezes Stowarzyszenia Polskich Inżynierów we Francji, Lucjan Sobkowiak - Honorowy Prezes Stowarzyszenia Polskich Inżynierów we Francji, Janusz Ptak - Sekretarz Generalny EFPSNT - Francja, prof. Jerzy Lis - Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

 

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl