Skarby polskiej ziemi (15): Cyna czeka na hossę


19-10-2021 14:35:50

Znaczenie gospodarcze cyny stale rośnie. Mamy w pamięci opinię o języku francuskim z „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza: „Jakoby cynowe misy potrząsał” i odruchowo wiążemy ten metal ze średniowiecznymi prostymi technologiami (cyna jest łatwa w obróbce). Ale dziś o nią walczy przemysł elektroniczny, zbrojeniowy, chemiczny, szklarski. Nie tylko dobrze jest „mieć miedź”, ale także cynę.

Światowe zasoby cyny są szacowane na ok. 4,7 mln Mg. Zasoby w południowo-wschodniej Azji stanowią ponad połowę światowych. Chiny mają 1,1 mln Mg Sn, mniejsze zasoby - Indonezja (0,8 mln Mg), Brazylia (0,7 mln Mg), Australia (0,37 mln Mg) oraz Boliwia (0,4 mln Mg). Światowa produkcja cyny (łącznie z recyclingiem) wyniosła w 2018 r. ok. 310 tys. Mg. Przy zbliżonym poziomie zużycia udokumentowane zasoby mogą wystarczyć zaledwie na 15–20 lat. Ale rośnie recykling, pojawiają się jej substytuty a odkrycia nowych złóż stabilizują rynek i zaopatrzenie.

Rynek rozchwiany

Mimo to cyna podlega znacznym wahaniom cen na rynkach światowych, co utrudnia decyzje o jej wydobywaniu. Szczególnie dotyczy to Polski. W latach 70. i 80. XX w. trwała hossa na rynku cyny, więc cena była wysoka i przyjęto jako kryterium bilansowości średnią graniczną zawartość metalu w rudzie na poziomie 0,22% Sn. Decyzja o podjęciu wydobycia wydawała się bliska. Potem przyszedł gwałtowny spadek cen, a w latach 2010-19 - znów silny wzrost, ale i tak wahania roczne są znaczne (od 13 do 33 tys. dol. za tonę). Obecne kryteria bilansowości zakładają zawartość minimalną 0,5% w próbce rudy. W tej sytuacji zasoby, jakie posiadamy ciągle nie kwalifikują się jako bilansowe, czyli nie mogą być uwzględniane w jakichkolwiek planach gospodarczych i decyzjach koncesyjnych.

Porzucone złoża

Obszary perspektywiczne występowania złóż rud cyny w Polsce znajdują się w paśmie Starej Kamienicy w Sudetach, w rejonie Świeradowa Zdroju, od granicy państwa na zachodzie po okolice Przecznicy na wschodzie. Tu rudy cyny wydobywano już od XVI do połowy XIX w. w postaci kasyterytu (SnO2 ), któremu towarzyszą siarczki metali (Fe, Zn, Cu, Pb). Na całym dotychczas rozpoznanym obszarze występuje 5 stref głównych, gdzie stwierdzono 85%, z ogólnej liczby wystąpień podwyższonych koncentracji cyny (>0,2%). W Bilansie z 2011 r. udokumentowane zasoby złóż rud cyny w Gierczynie i Krobicy uznano za prognostyczne, a pozostałe obszary z udokumentowanymi pierwotnie pozabilansowymi rudami cyny – za perspektywiczne. Aktualne ceny oraz niższe kryteria bilansowości wskazują, że za perspektywiczne należy uznać zawartości w zakresie 0,3–0,5% Sn w próbce rudy.

Kasyteryt w Polsce występuje w postaci bardzo drobnych ziaren poniżej 0,2 mm. Ale w nielicznych złożach, np. w Zairze pojawia się w postaci efektownych czarnych kryształów o przekroju słupkowym lub igiełkowym. Przyjmuje postać graniastosłupów tetragonalnych z piramidką. Jest prześwitujący i kruchy, lecz ceniony w jubilerstwie. Oczywiście zainteresowała się nim ezoteryka przypisując kryształowi sprzyjanie osobom podejmującym radykalną zmianę, rozpoczęcie nowego etapu w życiu. Dla różnych  magówkasyteryt służy przede wszystkim osobom zajmującym się medytacją, jak i kontaktującym się z energiami pochodzącymi z zupełnie innych wymiarów. Potrafi otworzyć drzwi do wysokich wibracji i sprawić, iż zechcemy skorzystać z metafizycznej wiedzy z humorem i lekkością”.

Złoża rozpoznane

Państwowy Instytut Geologiczny wykonał w latach 80. i 90. wiercenia, na podstawie których wydzielono kilka obszarów perspektywicznych występowania złóż cyny w Polsce - złoża Krobica II i Krobica Zachód-Czerniawa (ok. 4,3 mln Mg rudy zawierającej 15,5 tys. Mg Sn) na głębokości do 364 m., i  obszar złożowy Przecznica -Wzgórza Bazaltowe oraz złoże Gierczyn. Zasoby perspektywiczne oceniono na ok. 5,2 mln Mg rudy zawierającej 25,6 tys. Mg Sn. Ponadto wyodrębniono obszary złożowe Krobica Zachód-Czerniawa, Krobica, Przecznica-Wzgórza Bazaltowe (21,2 tys. Mg Sn.), obszar Wzgórza Bazaltowe-Mała Kamienica (16,8 tys. Mg Sn).

Łączne zasoby prognostyczne i perspektywiczne w polskiej części pasma łupkowego Starej Kamienicy, według kryteriów z 1978 r., wynoszą 25,24 mln Mg rudy kasyterytowej zawierającej ponad 102,1 tys. Mg Sn.

Pytania w zawieszeniu

PIG postuluje, by zasoby Starej Kamienicy zostały ocenione pod względem ekonomicznym. Konieczne jest przeprowadzenie analizy uwzględniającej zmienne ceny tego pierwiastka na rynkach światowych, różne minimalne zawartości cyny oraz występowanie metali towarzyszących (Cu, Zn, Bi, In). Instytut wskazuje też możliwość zastosowania innowacyjnych technologii przeróbki drobnoziarnistego kasyterytu, które mogą co najmniej dwukrotne zwiększyć odzysk metalu z rudy.

Eksploatacji na tym terenie nie sprzyjają warunki hydrogeologiczne, konieczność ochrony wód leczniczych w Świeradowie-Zdroju i Czerniawie-Zdroju. A także zasięg strefy ochronnej Natura 2000. Podobnie jak w przypadku wielu innych cennych kopalin w Polsce, o wydobyciu cyny zdecydują możliwości obniżenia kosztów wydobycia dzięki nowym technologiom i skuteczność zapewnienia bezpieczeństwa środowiskowego.

jaz.

 

 

 

 

 

 

 

 

Kopalnia św. Jana w Krobicy.

 

 

 

 

 

Kryształ kasyterytu.

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl