Recenzja PT: Rocznicowe wydawnictwo


13-03-2021 20:23:29

Za nami dwie wielkie rocznice, które miały ogromny wpływ na losy Polski, a także Europy. Są to: odzyskanie w 1918 r. własnej państwowości przez Polskę, ale także innych krajów (m.in. rozpad Austro-Węgier) oraz zahamowanie marszu Armii Krajowej na zachód (Bitwa Warszawska 1920). Obu poświęcono wiele publikacji. Jedną z nich, o dużych walorach poznawczych, jest „Kronika narodzin II Rzeczypospolitej 1914–1923”. Jest to praca zbiorowa autorstwa: Janusza Gmitruka, Lecha Królikowskiego, Longiny Ordon, Xymeny Pilch-Nowakowskiej,  Tadeusza Skoczka pod przewodnictwem Mariana Marka Drozdowskiego.
Kronika przypomina, iż polska droga do niepodległości otworzyła się wraz z wybuchem I wojny światowej, kiedy to 1.08.1914 r. Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji, a 5 sierpnia 1914 r. Austro-Węgry dołączyły do wojny po stronie niemieckiej. Autorzy praktycznie dzień po dniu przypominają, co działo się w kraju oraz na frontach wojny. Wojny, w której przeciwko sobie stanęli nasi zaborcy. Mamy możliwość śledzenia zalążków polskiego wojska, tworzonego przez Józefa Piłsudskiego, a następnie szlak bojowy Legionów z Galicji do Kongresówki. Kolejno przypominamy sobie również ludzi, których wydarzenia wynosiły na czoło tworzących się instytucji cywilnych i wojskowych.

Wraz z powstawaniem państwa rodziły się jego instytucje i jego elita. Jednocześnie pokazane są nastroje społeczne, które nie zawsze były przychylne inicjatywom, instytucjom, leżącym u podstaw odradzającego się państwa. Autorzy Kroniki bardzo dokładnie dokumentują kolejne lata wojny i odradzania Niepodległej, przypominając wydarzenia w kraju i działalność Polonii. Działalność ta miała duże znaczenie, gdyż przypominała społeczeństwu i politykom krajów, w których przebywali aktualnie Polacy, o konieczności przywrócenia Polski na mapę polityczną świata.

Lektura zapisów kolejnych lat  pokazuje nie tylko determinację niepodległościowców, ale także ich zróżnicowane poglądy, często animozje, które w przełomowych momentach umieli odsunąć na dalszy plan. Ciekawe są również zapisy, które ukazują zmianę polityki zaborców wobec Polski, a nawet obietnice utworzenia niezależnego państwa polskiego (monarchii). Na przykład  Niemcy, chcąc  przekonać Polaków do swojej polityki, wydali zgodę na prowadzenie wykładów w języku polskim na Uniwersytecie Warszawskim i Politechnice Warszawskiej (15.11.1915).

 Autorzy pokazują także tło międzynarodowe i stosunek zagranicznych polityków do idei odrodzenia państwa polskiego. W listopadzie 1916 r. Lord Arthur James Balfour tak pisał dla premiera Asquitha: „Obawiam się, że nowa Polska będzie cierpiała na choroby, od których dawna Polska zginęła, że byłaby widownią ciągłych intryg pomiędzy Niemcami a Rosją, że jej istnienie będzie dalekie od przyczyniania się do zapewnienia pokoju w Europie, byłaby ciągłą okazją do konfliktu europejskiego”.  

Autorzy nie zapominają o ojcach Niepodległej zarówno tych znanych powszechnie, jak J. Piłsudski, R. Dmowski, oraz tych, którzy dokonali wiele, a w naszej świadomości nie od razu kojarzą się z narodzeniem II RP. W końcu pod datą 22 marca 1918 r. znajdujemy słowa Ignacego Jana Paderewskiego, wygłoszone w Nowym Jorku z okazji przyjęcia misji Armii Polskiej we Francji: „Chcemy dla siebie ziem od wieków naszych, nam należnych z dostępem do morza – ale chcemy również wolności dla wszystkich Słowian … my chcemy dla nich, jak dla siebie pełnej niepodległości – jako warunku światowego pokoju”.

Autorzy pokazują również trudne początki II RP, na której ogromne piętno odcisnęły rokowania w Wersalu, zajęcie Wilna oraz wojna polsko-bolszewicka. Śledzimy więc nie tylko walki, ale też rokowania pokojowe. Jesteśmy dziś dumni z tego, że po 123 latach Polska odzyskała niepodległość i zaczęła z sukcesem budować własny przemysł i rozwijać edukację.  Warto przytoczyć fragment tekstu Stanisława Grabskiego opublikowanego na łamach „Słowa Polskiego” (1.04.1923): „Polskę nie czeka żywot spokojny. Musi od dziś przygotowywać swe siły na chwilę nieukojonego uderzenia odwetowego Niemiec. Musi na tę chwilę mieć skarb zasobny, wielki własny przemysł metalurgiczny, chemiczny i komunikacyjny, sprawną administrację, doskonałą armię”.

emc

Kronika Narodzin II Rzeczypospolitej 1914-1923; praca zbiorowa; Wydawnictwo Bellona. (fot.: https://www.swiatksiazki.pl/)

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl