Z historii Towarzystw Technicznych (16): II Zjazd Techników Polskich (cd.)


13-03-2021 20:04:09

W bieżącym odcinku przypominamy kolejne zagadnienia podjęte podczas II Zjazdu Techników Polskich w dniach 3-6.10.1886 r. we Lwowie (pisownia oryginalna).

Sekcya II, architektoniczno-budownicza. Prof. Bisanz rozpczął posiedzenie wykładem „o konstrukcyi sklepienia gwiazdowego nad krużgankiem w kolegium Jagiellońskiem w Krakowie”. Sklepienie to wykonano całkowicie z cegły, za wyłączeniem nasad, które są z ciosu. Prelegent omawiał sczegółowo konstrukcyę tego sklepienia.

Następnym przedmiotem porządku dziennego był wykład p. A. Kamienobrodzkiego „w sprawie podniesienia budownictwa swojskiego”, który wywołał dłuższe rozprawy, w których brali udział pp. Dzieślewski, Janowski, Wdowiszewski, Baecker, Zajączkowski, Świątkowski i Zacharyewicz. Uchwalono wnioski następującej osnowy: 1) Moralnym obowiązkiem techników, zajmujących się praktyką, jest popieranie wytwórczości krajowej, używanie przy budowlach wyrobów swojskich, oraz wpływanie na wytwórców, ażeby ich wyroby dorównywały jakością zagranicznym. 2) Należy wpłynąć, właściwą drogą na rząd i władze autonomiczne, o wydanie ustawy budowlanej dla małych miasteczek i wsi. 3) Zaleca się Komitetowi wykonawczemu, wystąpienie z przedstawieniem do wysokiego wydziału krajowego, by tenże wpływem swym na zarządy miast, dla których nowa ustawa budowlana jest obowiązującą, spowodował utworzenie posad budowniczych miejskich, niezbędnych dla umiejętnego wykonania pomienionej ustawy. 4) Tworzenie kółek technicznych, uważa Zjazd jako potrzebne i pożyteczne ze względu na podniesienie budownictwa włościańskiego. 5) Zjazd uważa za niezbędne, popieranie istniejących i zakładonie nowych szkół wiejskich dla przemysłu domowego, oraz wyjednywanie stypendyów w celu kształcenia młodzieży na majstrów budownictwa wiejskiego. 6) Należy żądać od władz ściślejszego przestrzegania ustaw budowlanych i przemysłowych. 7) Zazhodzi potrzeba wprowadzenia zmian do ustawy przemysłowej, odnośnie do stosunku budowniczych do majstrów i przemysłu wolnego. 8) Należy czynić starania u rządu, władz autonomicznych i znaczniejszych instytucyj publicznych, ażeby projekty ważniejszych budowli były wykonywane w drodze spółzawodnictwa.

Wykonanie powyższych uchwał zalecił Zjazd, Komitetowi wykonawczemu.

Sekcya III, inżyniersko-przemysłowa. P. Skibiński miał wykład o niektórych robotach rekonstrukcyjnych na galicyjskiej kolei państwowej, wykonanych między stacjami Mszana Dolna i Tymbark. Prelegent zastanawiał się głównie nad ruchami przyczółków i filarów  wiaduktów „Kasina”, „Dobry” i „Jasna”, i nad przebudową niektórych z nich. W odnośnych rozprawach brali udział pp. Thullie, Rychter i Witkowski.

Następnie zabrał głos p. Jan Szczepaniak i przedstawił poglądowo, na podstawie planów, ważniejsze budowle na szlakach  zachodnio-galicyjskich kolei państwowych. Wspomniał też i o usuwiskach podczas budowy linii prowadzącej ze Suchy do Skawiny.

Następnym przedmiotem porządku dziennego był wykład p. Ostrowskiego o oświetlaniu gazoliną, otrzymywaną z benzyny. Zastosowanie tego gazu nie wymaga oddzielnych budynków, ani też znaczniejszych kapitałów. Przyrząd do wytwarzania gazoliny, użyty w Voslau, okazał się praktycznym…

Nakoniec, p. Franke miał wykład o tarciu. Prelegent zaznaczył, iż należy rozróżniać tarcie na sucho i tarcie pośrednie. Pierwsze jest proporcyonalne do ciśnienia, ale zmniejsza się z prędkością. Obecność cieczy pomiędzy powierzchniami trącemi, zmienia zupełnie prawa tarcia. Prof. Pietrow z Petersburga, podał teoryę tarcia, według której główną przyczynę oporu stanowi tarcie wewnętrzne pomiędzy drobinami cieczy. Teorya ta jest najprawdopodobniejszą, ale wymaga jeszcze potwierdzenia przez dalsze doświadczenia…

Sekcya IV, słownikowa. Przewodniczący p. Kossuth, otwiera obrady streszczeniem rozpraw, przeprowadzonych na poprzednim posiedzeniu. W dalszych rozprawach brali udział pp. Darowski, Mikrut, Thullie, Dzieślewski, a wynikiem takowych były następujące uchwały: 1) II Zjazd Techników Polskich dziękuje Komisyi słownikowej Towarzystwa Politechnicznego, pp. Wawrykiewiczowi, Kovatsowi, Darowskiemu, Kossuthowi, Kempińskiemu, Tuszyńskiemu i wszystkim tym, którzy się sprawą słownictwa zajmowali, upraszając ich o dalszą pracę. 2) Zjazd porucza kierownictwo w dalszych pracach nad słownictwem, Komisyi słownikowej Towarzystwa Politechnicznego, do której należy odsyłać zebrane materyały i która ma się znosić z odpowiedniemi osobami. 3) Należy wydać słowniczki szczegółowe, jako materyały do słownika ogolnego, przyczem, zwłaszcza dla technologii, podział na pojedyncze specyalności jak najdalej idący, jest pożądany. 4) Jeśli na jedno pojecie używanych jest kilka wyrazów, w takim razie należy umieszczać je obok siebie. 5) Zjazd wyraża oczekiwanie, że Akademia Umiejętności w Krakowie zechce i nadal popierać prace nad polskiem słownictwem technicznem. 6) Zjazd wyraża życzenie, ażeby biblioteki  c. k. wszechnicy i zakładu imienia Ossolińskich we Lwowie, były otwarte w godzinach popołudniowych, w celu umożliwienia korzystania z nich technikom zajętym w godzinach rannych…

Po zakończeniu obrad w sekcyach, odbyło się w auli szkoły politechnicznej, drugie posiedzenie walne uczestników Zjazdu. Prezes Zjazdu, p. Sporny, przedstawił działalność techników polskich w Królestwie i Warszawie. Ruch budowlany począł się zmniejszać w Warszawie od r. 1881, gdyż przedtem był on za wielki w stosunku do wzrostu miasta. Prelegent wymienił jednakże szereg znaczniejszych budowli, wzniesionych w ostatnich czasach, a m. kościół Św. Piotra i Pawła, kościół Wszystkich Świętych, cyrk na Ordynackiem, dom dla towarzystwa pań Św. Wincentego a Paulo, teatr Nowy itd. – Następnie p. Sporny opisał obecny stan budowy kanałów i wodociągów w Warszawie. – P. Urbanowski zdawał sprawę z ruchu budowlanego w Poznańskiem, ograniczającego się niemal wyłącznie do robót prywatnych, oraz zwrócił uwagę na przemysł mechaniczno-rolniczy i na pobudowane tamże cukrownie, gorzelnie, mączkarnie i mleczarnie. – P. Niedziałkowski, omawiał ruch budowlany w Krakowie i miastach okolicznych. Wspomniał też o budowie koszar w Krakowie i o zakładach przemysłowych na Podgórzu…

Następnie głos zabrał p. Kossuth, omawiając stan przemysłu w Królestwie. Przemysł ten jest w znacznej części wytworem sztucznym, opartym na wysokim cle; dotyczy to szczególnie przemysłu najnowszego, podczas gdy przemysł dawniejszy rozwijał się stopniowo i systematycznie. Do dawniejszego przemysłu należy zaliczyć cukrownictwo i przemysł mechaniczny… Co się tyczy zakładow naukowych, to przedewszytkiem daje się odczuć brak szkół przemysłowych.

Po tem przemówieniu, Zgromadzenie przyjęło bez rozpraw, wszystke wnioski sekcyj, które powyżej wyszczególniliśmy, i wtedy prezes p. Sporny zamknął obrady II Zjazdu stosowną przemową, w której wskazal na zadanie, które spełnić mają technicy w swej misyi cywilizacyjnej.

      Wybór i oprac.: Bronisław Hynowski

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl