Recenzja PT: Biografia Ignacego Łukasiewicza prof. Zbigniewa Wójcika


19-12-2018 17:46:33

Zasłużone dla upowszechnienia kultur technicznej naszego społeczeństwa Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji Państwowego Instytutu Badawczego w Radomiu, od lat ofiarnie prowadzonego przez prof. dr hab. inż. Adama Mazurkiewicza, przy pomocy red. Marcina Olifirowicza, w serii Biblioteki Nauki i Techniki wydało ostatnio biografie Ignacego Łuksiewicza pióra prof. dr hab. Zbigniewa Wójcika. Autor biografii to jeden z najwybitniejszych polskich historyków nauki i techniki. Jego prace o Stanisławie Staszicu, Aleksandrze Czekanowskim Ignacym Demeyko., Józefie Morozewiczu, Aleksandrze Patkowskim, Walerym Goetlu są ozdobą naszej biografistyki,

Redaktor naukowy prof. Mazurkiewicz stworzył interesujący model prezentowanych monografii. Otwiera go erudycyjny wstęp autora, informacje o kolejnych etapach życia bohatera monografii, akcent na jego osiągnięcia badawcze, prezentacja najbliższych współpracowników i środowiska społecznego, sprawy rodzinne, uwagi o funkcjonujące legendzie i na zakończenie podsumowanie dorobku życia, pracy i marzeń. Każdą monografię wzbogaca bibliografia, indeks osobowy i rozbudowany aneks historycznych dokumentów, którego lektura pozwala czytelnikowi na osobisty pogląd o bohaterze książki, czasami polemiczny do poglądów jej autora. Lekturę monografii ułatwia starannie dobrana ikonografia integralnie związana z tekstem.

 Pisząc o dorobku życia bohatera swej biografii prof. Wójcik tak go syntetyzuje: „Ignacy Łukasiewicz urodzony 8 marca 1822 r. zmarły 7 stycznia 1882 r. z rodziny o korzeniach ormiańskich , farmaceuta, , więzień polityczny (1846- 1847), absolwent Uniwersytetu Wiedeńskiego (1852), niezależny wynalazca lekarstwa oleum petrae album ( nowokamfiny – nafty) wspólnie z Janem Zehem ( przełom 1852/1853), pomysłodawca lampy naftowej przy udziale blacharza Adama Bratkowskiego ( początek 1853), twórca galicyjskiego przemysłu naftowego(pierwsza kopalnia w Bóbrce – 1854 r.; pierwsza nowoczesna destylarnia – 1856 w Ulaszowicach ) , właściciel Fabryki Nafty w Chorkówce ( od 1865), działacz społeczny i parlamentarzysta Rzecz działa się w Królestwie Galicji w obrębie ówczesnej Austrii”.1

 W Ulaszowicach, koło Krosna, Łukasiewicz kierował pracą kopalni i rafinerii. Gdy w 1861 r. natrafiono na warstwę piaskowca przesyconą ropą , wybudowano nową rafinerię w Polance koło Krosna.Zyski z niej pozwoliły Łukasiewiczowi na zakup ziemi w Chorkówce i tam urządził nowoczesną rafinerię, którą nazwał Fabryką Nafty. Dbał o stałe modernizowanie urządzeń kopalnianych. W 1866 r. założył kasę bracką, która służyła robotnikom w razie choroby, wypadków i zgonów.2

„Kopalnia w Bóbrce oraz rafinerie w Polance i Chorkówce- podkreśla autor- stanowiły jednocześnie nieodpłatne zakłady kształcenia przyszłych naftowców. Łukasiewicz finansowo wspierał powstające w regionie kopalnie i rafinerie, początkującym wypożyczał sprzęt . Był współakcjonariuszem kilku spółek górniczych na obszarze między dolinami Dunajca i Sanu”.3

W 1870 r. Łukasiewicz zakończył pracę w aptece w Jaśle. W latach 1868-1881 był radnym powiatu krośnieńskiego odpowiedzialnym za drogi i regulacje rzek. Własne środki ofiarował na rozwój szkolnictwa i innych instytucji użytku publicznego. Jego staraniem, i Karola Klobassa, powstał kościół w Zręcinie opodal Krosna. Z myślą o ograniczeniu biedy rodaków zakładał kasy pożyczkowo- kredytowe. Był szambelanem i kawalerem

papieskiego orderu św. Grzegorza. Znały go środowiska przemysłowe Lwowa, Krakowa i Wiednia. A od 1876 r. posłowie Sejmu Krajowego.Prezentował dorobek przemysłu naftowego swój i kolegów na Lwowskiej Wystawie Krajowej w 1877 r. Z jego inspiracji w 1880 r. powstało Krajowe Towarzystwo Naftowe dla Opieki i Rozwoju Przemysłu Naftowego w Galicji i jego periodyk „Górnik”. Zmarł na zapalenie płuc 7 stycznia 1882 r. Na terenie jego ukochanej kopalni w Bóbrce znajduje się dzisiaj Muzeum-Skansen Przemysłu Naftowego i Gazowniczego. jako Fundacja Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowniczego.4

Walorem recenzowanej pracy jest bogaty aneks dokumentów historycznych. Do szczególnie interesujących jest wspomnienie Władysława Anczyca

(1823-1883) wybitnego drukarza krakowskiego, autora pieśni patriotycznych i sztuki „Kościuszko pod Racławicami”, opublikowanej na łamach „Kłosów”. Czytamy w nim: „ Pamiętajcie o tym, że się to działo w r. 1853 a więc przed odkryciem i rozpowszechnieniem nafty amerykańskiej; słusznie więc należy przyznać Łukasiewiczowi pierwszeństwo zasługę wynalazku tego produktu, który wielkie dochody Galicji przyniósł a zbogacić by mógł ten kraj wyciszony gdyby rząd przemysł naftowy galicyjski wziął pod opiekę. Tymczasem dzieje się inaczej mimo domagania się producentów nafty obłożono go znacznym podatkiem, gdy na produkt zagraniczny nie wiele większe cło nałożono; a więc konkurencje z olbrzymim kapitałem i produkcją zagraniczną, przy braku kapitałów w kraju, jest bardzo uciążliwą i nie opłaca nawet pracy.”5

Cieszę się, że prof. Mazurkiewicz , w czasie obchodów naszej Niepodległości przygotowuje wydanie biografii najwybitniejszych przedstawicieli kultury technicznej II Rzeczypospolitej: Gabriela Narutowicza, Karola Adamieckiego, Jana Czochralskiego i Janusza Groszkowskiego. Do tego grona zliczyłbym inż. technologa Piotra Drzewieckiego – prezesa Stowarzyszenia Techników Polskich, budowniczego jego siedziby na Czackiego, prezesa Towarzystwa Kursów Naukowych, wybitnego działacza Komitetu Obywatelskiego M. St. Warszawy, jej prezydenta w latach 1917-1921 i organizatora cywilnej obrony stolicy , gdy w sierpniu 1920 r. u jej bram stała Armia Czerwona, prezesa Stowarzyszenia Polskiego Przemysłu Maszynowego i współtwórcy Polskiego Radia.

prof. Marian Marek Drozdowski

1. Z. Wójcik, Ignacy Łuksiewicz , Warszawa – Radom 2018, s. 195

2. Tamże. s. 197

3. Tamże, s. 198

4. Tamże, s. 198-200

5. Tamże, s. 367

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl