Płynie Wisła, płynie…


14-09-2017 12:48:00

Płynie Wisła, płynie…

Płynie, lecz nie spławia i nie bogaci. Jej ujście k. Mikoszewa jest puste i ciche (na zdjęciu). Jest piękna, lecz smutna. Jest dziś czysta. Porty wiślane dawno zamarły w oczekiwaniu, inwestycje w zawieszeniu. Czy znów zatętnią życiem?

19 października 1466 r. - po trzynastoletniej wojnie z Krzyżakami - zawarto w Toruniu pokój, na mocy którego po raz pierwszy w historii Wisła od źródeł do ujścia znalazła się w Polsce.

Tym samym rok 1467 stał się pierwszym rokiem wolnej żeglugi wiślanej, rozpoczynającym najwspanialsze lata historii Polski. Spław Wisłą i jej dopływami przyczynił się do rozkwitu gospodarczego w Polsce w okresie złotego wieku, dzięki czemu stała się ona europejską potęgą polityczną, militarną i ekonomiczną. Wisła – Królowa Polskich Rzek, symbol polskości i patriotyzmu – to nasze naturalne oraz historyczno-kulturowe dziedzictwo. (…) Wymaga zrównoważonego rozwoju, przemyślanej strategii oraz odważnych, dalekowzrocznych działań – głosi uchwała Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej z 22 czerwca 2016 r., ustanawiającą rok 2017 Rokiem Rzeki Wisły.  Poprzedziło ją przyjęcie przez Radę Ministrów „Założeń do planów rozwoju śródlądowych dróg wodnych w Polsce na lata 2016-2020 z perspektywą do roku 2030”.

- Polskim śródlądowym drogom wodnym: rzekom i kanałom – istotnym z punktu widzenia transportowego – zostanie zapewniona międzynarodowa klasa żeglowności do poziomu IV. Odra (na całej swojej długości) i Wisła (od Warszawy do Gdańska) do 2030 r. staną się międzynarodowymi szlakami żeglugowymi - deklarowała premier Beata Szydło.

Deja vu

Jeśli chodzi o Wisłę, to do 2020 r. planowane jest poprawienie jej warunków nawigacyjnych przez rozbudowę dróg wodnych E70 i E40 oraz rozpoczęcie budowy stopni wodnych poniżej Włocławka, a do 2030 r. rozpoczęcie budowy kaskady Wisły – od Warszawy do Gdańska, modernizację pozostałych odcinków E40 i E70 oraz górnego, skanalizowanego odcinka Wisły i doprowadzenie go do parametrów drogi wodnej klasy Va wraz z budową stopni wodnych w Niepołomicach i Podwalu k. Nowego Brzeska. Ich generalne założenia powstały w…pierwszej połowie lat 70-tych, a od lat zabiega o nie Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Niepołomickiej.

Ze wstępnych szacunków wynika, że koszty budowy i modernizacji śródlądowych dróg wodnych wyniosą do 2030 r. 76,8 mld zł, z czego: Kaskada Wisły na odcinku Warszawa-Gdańsk - 31,5 mld zł (w tym 3,5 mld zł do 2020 r.), połączenie Odra-Wisła - 6,5 mld zł (2,5 mld zł do 2020 r.), połączenie Wisła-Brześć - 8,1 mld zł w latach 2021-2030.

Inwestycje te mają przyczynić się przede wszystkim m.in. do wzrostu udziału żeglugi śródlądowej w rynku usług transportowych i konkurencyjności portów morskich ujścia Odry i Wisły, aktywizacji gospodarczej obszarów usytuowanych wzdłuż głównych szlaków żeglugowych (m.in. poprawa bazy turystyczno-rekreacyjnej), bezpieczeństwa powodziowego i produkcji energii elektrycznej  z elektrowni wodnych. Bo 8 elektrowni wodnych, które mogłyby zostać wybudowane wraz z Kaskadą Dolnej Wisły, wyprodukuje rocznie 4153 GWh (3-4% krajowej produkcji energii).

Przypomnę, że projekt Kaskady Dolnej Wisły powstał już w latach 60. XX w. Zakładał budowę zapór wodnych w Wyszogrodzie, Płocku, Włocławku, Nieszawie (lub Ciechocinku), Solcu Kujawskim, Chełmnie, Opaleniu i Tczewie. Powstała tylko we Włocławku, gdzie w 1969 r. uruchomiono największą elektrownię przepływową w Polsce (160,2 MW).

Czekając na prąd z Siarzewa…

Tematyce zrównoważonego rozwoju regionu Morza Bałtyckiego, portów i śródlądowych dróg wodnych poświęcona była „Inicjatywa Bałtycka”. To debata wysokiego szczebla, zorganizowana po raz drugi w październiku 2016 r. przez Inicjatywę Sekretarza Generalnego ONZ - Global Compact w Polsce wraz z Ministerstwem Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, w ramach Europejskiego Forum Nowych Idei, której uczestnikami byli m.in. przedstawiciele ministerstw, Parlamentu i Komisji Europejskiej, ambasadorzy, marszałkowie województw i prezydenci miast i reprezentanci sektora prywatnego.

- Realizacja Kaskady Dolnej Wisły, której elementem jest planowany przez nas drugi stopień na Wiśle, jest szczególnie ważna także w kontekście europejskich korytarzy wodnych, ponieważ umożliwiłaby powstanie drogi wodnej włączonej do europejskich sieci żeglugowych – mówił Dariusz Kaśków, ówczesny prezes Zarządu Grupy Energa SA. - Polska jedynie w kilkunastu procentach wykorzystuje hydrotechniczne zasoby swoich rzek, chociaż ma dogodne położenie dla rozwoju żeglugi śródlądowej i korytarzy transportowych. Energetyka wodna (…) ze względu na ekologiczność, długi okres eksploatacji, dyspozycyjność, przewidywalność produkcji energii czy też możliwość skutecznego zarządzania produkcją jest, i z całą pewnością będzie w przyszłości, ważnym elementem nowego systemu elektroenergetycznego. UN Goblal Compact Poland opublikował raporty „Bałtyk dla wszystkich” i „Żegluga śródlądowa  - Odra”.

Od kilku lat budowę na Wiśle drugiego stopnia wodnego promuje Grupa Energa. W 2012 r. ogłosiła, że z proponowanych pięciu wariantów do realizacji wybrano położone poniżej Włocławka Siarzewo II, a wraz zaporą wybuduje elektrownię wodną o mocy ok. 80 MW. W lutym 2016 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska jej wniosek ocenił negatywnie, bo inwestycja nie była wpisana do planów gospodarowania wodami dorzecza Wisły.

24-25 kwietnia br. w Wieńcu-Zdroju k. Włocławka odbyła się Konferencja Naukowo–Techniczna „Hydroenergetyczne dylematy budowy Kaskady Dolnej Wisły – budować czy nie budować?”, zorganizowana pod patronatem wojewody kujawsko-pomorskiego przez Stowarzyszenie Elektryków Polskich we Włocławku i Energa SA. - Celem naszego przedsięwzięcia jest propagowanie idei budowy stopnia wodnego z hydroelektrownią na Wiśle w Siarzewie (jako kolejnego elementu Kaskady Dolnej Wisły) – napisał m.in. w zaproszeniu Wojciech Mosakowski, prezes Oddziału Włocławskiego SEP.

- Moim takim wielkim marzeniem jest żebyśmy zaczęli ten projekt kaskadyzacji II stopnia wodnego w Siarzewie. Wiemy ile to by znaczyło dla rozwoju regionu - powiedział podczas spotkania Marek Wojtkowski, prezydent Włocławka. Uczestniczył w nim też  m.in. Jerzy Materna, sekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, inicjującego działania dotyczące budowy stopnia wodnego poniżej Włocławka, oraz naukowcy Politechnik Gdańskiej i Wrocławskiej i przedstawiciele Energa SA.

Na wszystkie pytania, jakie padły podczas Konferencji, prelegenci udzielili jednej odpowiedzi: BUDOWAĆ. Wojewoda kujawsko-pomorski w obecności ministra podpisał porozumienie z wojewodami: mazowieckim, pomorskim i warmińsko-mazurskim w sprawie współdziałania na rzecz zrównoważonego rozwoju regionu wodnego Dolnej Wisły, a Ryszard Borowski, przewodniczący Zarządu Związku Gmin Ziemi Kujawskiej, wójt Gminy Koneck, poinformował, że trwa zbieranie podpisów popierających budowę stopnia wodnego w Siarzewie.

Prace przygotowawcze są kontynuowane. - Trwa procedura administracyjna uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Złożenie do RDOŚ w Bydgoszczy raportu o odziaływaniu na środowisko oraz uzyskanie decyzji stanowi, niezbędny dla dalszej realizacji, etap prac nad projektem - informuje Adam Kasprzyk, rzecznik prasowy Grupy Energa.

i transport wodny

2.06. płocka redakcja „Gazety Wyborczej” i Samorząd Województwa Mazowieckiego zorganizowały ogólnopolską konferencję „Wisła szansą na rozwój”, której wiodącymi tematami były: „Wisła dzika czy żeglowna” i „Potencjał Wisły – jak go wykorzystać”.

Sławomir Kopyść, członek Zarządu województwa kujawsko-pomorskiego, mówił o realizowanym w ramach programu Interreg Region Morza Bałtyckiego projekcie EMMA. Głównym jego celem jest zwiększenie świadomości uczestników rynku przewozowego i decydentów na temat możliwości i korzyści wynikających z wykorzystania śródlądowych dróg wodnych do transportu towarów i jego konkurencyjność z uwagi na redukcję kosztów przewozu towarów.

W Polsce dominuje transport drogowy, bo koleją przewozi się ponad 12% ładunków, a tylko 0,4% drogą wodną. Po pierwszym etapie modernizacji dolnego odcinka Wisły przewozy ładunków tą rzeką - czytamy w uchwale RM - mogą wynosić ok. 7,8 mln t rocznie, a wraz z dalszą poprawą parametrów nawigacyjnych powinny wzrosnąć do ok. 12 mln t rocznie.

W skład realizującego projekt konsorcjum wchodzi 21 organizacji wspierania biznesu, europejskie grupy interesów, instytucje naukowo-badawcze i samorządy z Niemiec, Szwecji, Polski (4), Litwy i Finlandii oraz 43 partnerów stowarzyszonych z 7 krajów, w tym 4 z Polski. Liderem projektu jest organizacja wspierania biznesu Port of Hamburg Marketing (Niemcy). Polskę reprezentują Miasto Bydgoszcz (będzie siedzibą nowego Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej), Województwo Kujawsko-Pomorskie, Północna Izba Gospodarcza w Szczecinie i Urząd Żeglugi Śródlądowej w Szczecinie. Realizowany od czerwca ub.r. do 29.02.2019 r. projekt wartości 4,4 mln euro uzyskał status flagowego w Strategii UE dla regionu Morza Bałtyckiego.

Trzy tygodnie później gospodarka wodna była tematem posiedzenia Kujawsko-Pomorskiej Wojewódzkiej Rady Dialogu Społecznego, podczas którego  rozmawiano m.in. o Kaskadzie Dolnej Wisły i Drodze Wodnej E40.

- Odbudowa gospodarki wodnej to najważniejsze zadanie, jakie stoi przed naszym ministerstwem. Przyjęte przez Radę Ministrów założenia o rozwoju śródlądowych dróg wodnych na lata 2016-2020 z perspektywą do 2030 r. oraz ratyfikowanie europejskiego porozumienia o drogach śródlądowych o znaczeniu międzynarodowym (AGN) dają nam narzędzia do realizacji założonych w tym zakresie planów. Obecnie przystępujemy do sporządzenia studium wykonalności dla Odrzańskiej Drogi Wodnej i dla całej Wisły. To niezbędne narzędzie dla prowadzenia dalszych prac w tym zakresie. Kolejny ważny dokument to memorandum w sprawie współfinansowania budowy stopnia wodnego w Siarzewie pod Włocławkiem. Chciałbym, aby prace budowalne rozpoczęły się pod koniec 2018, na początku 2019 r. – poinformował uczestników Jerzy Materna.

Stanisław Wroński, pełnomocnik Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego ds. dróg Wodnych, stwierdził, że: - Po wielu latach, dzięki pracy zespołu rządowo-samorządowego, nasze regionalne potrzeby w zakresie Dolnej Wisły, jak stopień wodny w Siarzewie, platforma multimodalna Bydgoszcz-Solec Kujawski i Kaskada Dolnej Wisły, staną się faktem.

O obecnym stanie Wisły poinformował prof. dr hab. Zygmunt Babiński (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy), a przedstawiciele MGMiŻŚ przedstawili plany działania w zakresie budowy Kaskady Dolnej Wisły i drogi wodnej E40. Pokazano też efekty projektu EMMA: studium lokalizacyjne platformy Multimodalnej Bydgoszcz-Solec Kujawski i film o rejsie z Gdańska do Warszawy: pchacza i 50-metrowej barki z 20… pustymi kontenerami, bo z załadowanymi była by zbyt głęboko zanurzona, aby mogła płynąć! Pierwszy od 40 lat na Wiśle rejs „towarowy” przez 9 dni przepłynął 450 km.

Rzeki mają łączyć, a nie dzielić

Czy transport wodny będzie jednak konkurencją dla pociągów i tirów? Na pewno wodą jest taniej, ale dłużej. Co więc można by było spławiać Wisłą? Na pewno nie zboże, jak dawniej, ale inne towary, których nie trzeba dostarczać „just in time”, jak np. węgiel. Ale w programach rządowych nie ma nic o uregulowaniu Wisły powyżej Warszawy. A węgiel wydobywa się na Górnym Śląsku.

Nie dziwi więc, że w listopadzie 2015 r. Ogólnopolskie Stowarzyszenie Innowacyjnych Przedsiębiorstw powołało w Oświęcimiu Klaster Górnej Wisły, którego koordynatorem jest Jakub Stonawski, kierownik Stopnia Wodnego Dwory na Wiśle. - Celem tej inicjatywy jest współpraca w stworzeniu koncepcji, projektów i innych potrzebnych dokumentów do odtworzenia żeglugi na Górnej Wiśle i zbudowania połączenia z Odrą, co da potencjał do rozwoju gospodarczego i turystycznego województwa małopolskiego. Teraz rejestrujemy Stowarzyszenie Rozwoju Dorzecza Małej i Górnej Wisły „Wisła Łączy”, którego zarząd przejmie zarządzanie klastrem. I wtedy go trochę przeorganizujemy. Niemniej działamy cały czas i przygotowujemy nowe działania. Logo Klastra jest z napisem: Rzeki mają łączyć, a nie dzielić.

Kanał Dwory (7,8 km) powstał w ramach Programu „Wisła”, ogłoszonego na… XII Plenum KC PZPR (16.06.1978). To fragmentem drogi wodnej Górnej Wisły (72 km): od Oświęcimia do Krakowa. W jej skład wchodzą stopnie wodne: Dwory, Smolice, Łączany, Kościuszko, Dąbie i Przewóz, tworzące „budowaną” w latach 1949-2002 tzw. Kaskadę Górnej Wisły, którą miał być transportowany węgiel do elektrowni Skawina, Łęg, Nowa Huta i Połaniec.

Ok. 500 tys. t węgla do Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA SA dostarczane jest głównie Odrą. Natomiast nad Wisłą są elektrociepłownie Siekierki i Żerań w Warszawie (rocznie zużywają ponad 2 mln t węgla) oraz elektrownie w Połańcu (3,5 mln t) i Kozienicach (5,4 mln t), do których paliwo dostarczane jest koleją.

Trzeba jednak uwzględnić jeszcze jeden „drobny” fakt. Otóż pływający po drogach wodnych klasy Va statek ma ładowność 1500-3000 t, więc dywagacje dotyczące logistyki takiego transportu, w tym zakupu flotylli i budowy infrastruktury umożliwiającej załadunek, a następnie rozładunek węgla w elektrowniach, są czystą abstrakcją. Niemniej uważam, że warto na ten temat rozmawiać. Pod warunkiem, że te plany nie zmienią charakteru naszej Królowej Rzek.

Jerzy Bojanowicz

 

Wisła w Konwencji AGN

15.12.2016 r. Sejm ratyfikował konwencję AGN - podpisane w Genewie w 1996 r. „Europejskie porozumienie w sprawie głównych śródlądowych dróg wodnych o znaczeniu międzynarodowym”. W styczniu Prezydent ją podpisał, a weszła w życie 15 lutego.

I tak do 2030 r. 30% drogowego transportu towarów na odległościach dłuższych niż 300 km ma zostać zastąpione wodnym lub kolejowym, a do 2050 r. - ponad 50%.

W AGN wyodrębniono 9 głównych transportowych szlaków wodnych łączących europejskie porty o długości ponad 27 tys. km. Przez Polskę przebiegają odcinki: E30 Bałtyk - Dunaj w Bratysławie (na terenie Polski: Odrą od Świnoujścia przez przyszły Kanał Dunaj-Odra-Łaba do granicy z Czechami), E40  Bałtyk - Morze Czarne (z Gdańska Wisłą przez Kanał Żerański, Zalew Zegrzyński, Narwią i Bugiem do Brześcia, a następnie Prypecią i Dnieprem do portu w Odessie), E70 Holandia (Rotterdam) - Rosja i Litwa (Odrą od ujścia kanału Odra-Hawela, Wartą, Notecią, Kanałem Bydgoskim, Brdą, Wisłą, Nogatem, Wisłą Elbląską - Szkarpawą lub Wisłą Gdańską do Zalewu Wiślanego). Świnoujście, Szczecin, Kostrzyn, Wrocław, Koźle, Gliwice, Gdańsk, Warszawa, Elbląg i Bydgoszcz to wymienione w porozumieniu polskie porty śródlądowe o międzynarodowym znaczeniu.

Polska musi dostosować główne drogi wodne do co najmniej IV klasy żeglowności, czyli o głębokości tranzytowej minimum 2,5 m, umożliwiającej poruszanie się po niej barek transportowych o ładowności 1500 t. Obecnie, z wyjątkiem krótkich odcinków na Dolnej Odrze, nie spełniają one minimalnych międzynarodowych warunków żeglowności, ale termin realizacji tego zobowiązania nie został określony.

Niezbędne inwestycje będą finansowane z budżetu Unii Europejskiej (m.in. z programu Connecting Europe Facility oraz innych programów finansowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego lub Funduszu Spójności), instrumentów finansowych, np. w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, źródeł prywatnych, budżetów samorządów terytorialnych i budżetu państwa lub funduszy celowych.

Komentuje Waldemar Rukść

eNOT.pl - Portal Naczelnej Organizacji Technicznej | eNOT.pl