Przegląd Techniczny - numer 20/2009

To, co trzymają Państwo teraz w ręku to zbiór tekstów i rysunków wymyślonych i napisanych przez autorów, opracowanych przez redaktorów. Czasopismo ma winietę, która jest znakiem towarowym. Zarówno jedne, jak i drugie są chronione prawem. Z podobną ochroną mamy do czynienia w przypadku m.in. logo firm, utworów muzycznych czy wierszy. Technologie na przykład są przedmiotem własności przemysłowej, a patenty chronią wynalazki. Z prawami jednych - autorów, przedsiębiorców, wynalazców, wiążą się obowiązki innych - nadawców, słuchaczy, ludzi chcących korzystać z dorobku innych.

Własność intelektualna ma konkretny wymiar finansowy, a powszechne niestety łamanie prawa autorskiego, polegające na "ściąganiu" m.in. filmów albo fragmentów prac naukowych z internetu to zwyczajna kradzież. Złapani na plagiacie studenci są wyrzucani z uczelni - jak pisze Irena Fober w artykule "Skorupka wynalazku" co roku takich przypadków mamy kilkadziesiąt. I to już jest wystarczający powód, żeby upowszechniać wiedzę o własności intelektualnej. Obecnie prowadzone są programy pilotażowe, a od 2010 r. będzie można na studiach podyplomowych uczyć się o prawie autorskim oraz prawach przysługujących np. wynalazcom.

A tu sprawa nie jest wcale jednoznaczna. "Spór o granice własności intelektualnej" - jak dowodzi prof. dr hab. Stanisław Sołtysiński toczy się na wielu płaszczyznach. W przypadku leków zwalczających AIDS członkowie OECD skłonni są zrezygnować z egzekwowania surowych standardów udzielania licencji patentowych wobec najbiedniejszych państw, gdzie AIDS zbiera obfite żniwo. Kolejne pytanie - jak długo powinno działać prawo patentowe lub autorskie. I kolejna wątpliwość - czy etyczne jest po ustaniu jednego z nich korzystanie z ochrony innego. Dyskusyjna jest również pozycja autorów i wynalazców wobec inwestorów. Kosztują nie tylko badania, ale także wprowadzenie wynalazku do produkcji i sprzedaż produktu. Sposobów transferu technologii jest wiele. Najpopularniejszym jest udzielenie licencji. Rynek rośnie, dziś - według badań Banku Światowego - jest wart ok. 120 mld USD. Jakie ryzyko wiąże się z udzieleniem licencji, a ile ryzykuje licencjobiorca oraz czy zawsze intencje partnerów są czyste - można się dowiedzieć z tekstu "Licencja na zarabianie".

Jednak żeby na wytworach ludzkiej myśli zarabiać, najpierw trzeba zainwestować w badania i rozwój. Wiedzą o tym przedsiębiorcy i rząd, który ustami minister Barbary Kudryckiej zapowiada zwiększenie przyszłorocznego budżetu nauki ("Wiedza oparta na gospodarce"). W wymiarze indywidualnym inwestycją będzie na pewno przeczytanie tego numeru "PT".